Glossary / ગુજરાતી
ક્રિપ્ટો શબ્દકોશ (ગુજરાતી)
ભારતીય વાચકો માટે 30 મુખ્ય ક્રિપ્ટો શબ્દોની સરળ સમજૂતી. દરેક શબ્દના વિગતવાર અંગ્રેજી પેજની લિંક આપેલી છે.
બિટકોઇન (Bitcoin)
- કોઈ બેંક કે સરકારના નિયંત્રણ વગરની પહેલી વિકેન્દ્રિત ડિજિટલ કરન્સી. તેનું નેટવર્ક 3 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ શરૂ થયું અને કુલ પુરવઠો 2.1 કરોડ BTC સુધી મર્યાદિત છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Bitcoin →
બ્લોકચેન (Blockchain)
- વ્યવહારોને બ્લોકમાં ક્રમસર નોંધતું વહેંચાયેલું ડિજિટલ ખાતાવહી. એકવાર ઉમેરાયેલી નોંધ બદલવી અત્યંત મુશ્કેલ છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Blockchain →
સાતોશી (Satoshi)
- બિટકોઇનનો સૌથી નાનો એકમ: 1 BTC = 10 કરોડ સાતોશી. તેથી આખો બિટકોઇન નહીં, નાનો ભાગ પણ ખરીદી શકાય છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Satoshi →
બિટકોઇન હાલ્વિંગ (Bitcoin halving)
- લગભગ દર ચાર વર્ષે (દર 2,10,000 બ્લોકે) માઇનર્સનું બ્લોક ઇનામ અડધું થવાની ઘટના. સૌથી તાજેતરની હાલ્વિંગ એપ્રિલ 2024માં થઈ. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Bitcoin halving →
માઇનિંગ (Mining)
- કમ્પ્યુટર શક્તિ વાપરીને વ્યવહારો ચકાસી નવો બ્લોક ઉમેરવાની પ્રક્રિયા. બદલામાં માઇનર્સને નવા કોઇન અને ફી મળે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Mining →
નોડ (Node)
- બ્લોકચેનની નકલ રાખીને નિયમો મુજબ વ્યવહારો ચકાસતું કમ્પ્યુટર. હજારો નોડ નેટવર્કને વિકેન્દ્રિત રાખે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Node →
ક્રિપ્ટો વૉલેટ (Crypto wallet)
- તમારા ક્રિપ્ટોને વાપરવા જરૂરી કી સાચવતી એપ અથવા ડિવાઇસ. કોઇન તો બ્લોકચેન પર જ રહે છે; વૉલેટ તેના પર નિયંત્રણ આપે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Crypto wallet →
પ્રાઇવેટ કી (Private key)
- તમારું ક્રિપ્ટો ખર્ચવાની મંજૂરી આપતો ગુપ્ત નંબર. જેને પણ તે મળે તે તમારા પૈસા લઈ શકે, તેથી કોઈને પણ ન આપો. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Private key →
સીડ ફ્રેઝ (Seed phrase)
- વૉલેટ પાછું મેળવવા માટેના 12 કે 24 શબ્દોની યાદી. તેને કાગળ પર લખી સુરક્ષિત રાખો; કોઈ સપોર્ટ ટીમ તે ક્યારેય માંગતી નથી. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Seed phrase →
હોટ વૉલેટ (Hot wallet)
- ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલું વૉલેટ (મોબાઇલ કે બ્રાઉઝર એપ). રોજિંદા ઉપયોગ માટે સુવિધાજનક, પણ હેકિંગનું જોખમ વધારે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Hot wallet →
કોલ્ડ વૉલેટ (Cold wallet)
- કી ઇન્ટરનેટથી દૂર (ઑફલાઇન) રાખતું વૉલેટ, જેમ કે હાર્ડવેર વૉલેટ. લાંબા ગાળાની બચત માટે વધુ સુરક્ષિત. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Cold wallet →
ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જ (Crypto exchange)
- રૂપિયા કે અન્ય કોઇન સામે ક્રિપ્ટો ખરીદ-વેચાણ કરવાનું પ્લેટફોર્મ. ભારતમાં સેવા આપતા એક્સચેન્જે FIU-INDમાં નોંધણી કરાવવી પડે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Crypto exchange →
KYC (તમારા ગ્રાહકને જાણો) (KYC)
- ખાતું ખોલતાં પહેલાં PAN, આધાર જેવા દસ્તાવેજોથી ઓળખની ચકાસણી. ભારતીય એક્સચેન્જ પર તે ફરજિયાત છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: KYC →
માર્કેટ કેપ (બજાર મૂલ્ય) (Market capitalisation)
- ચલણમાં રહેલા કોઇનની સંખ્યા × હાલની કિંમત. કોઇનનું કુલ કદ સરખાવવા માટે વપરાય છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Market capitalisation →
વોલેટિલિટી (ઉતાર-ચઢાવ) (Volatility)
- કિંમત કેટલી ઝડપથી અને કેટલી વધઘટ કરે છે તેનું માપ. ક્રિપ્ટોની કિંમતો સામાન્ય રીતે શેર કરતાં વધુ ઉતાર-ચઢાવવાળી હોય છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Volatility →
સ્ટેબલકોઇન (Stablecoin)
- અમેરિકન ડૉલર જેવી સંપત્તિ સાથે કિંમત જોડાયેલું ટોકન, જેમ કે USDT અને USDC. કિંમત સ્થિર રાખવાનો હેતુ હોય છે, છતાં જારી કરનાર પરનું જોખમ રહે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Stablecoin →
ઑલ્ટકોઇન (Altcoin)
- બિટકોઇન સિવાયની કોઈપણ ક્રિપ્ટોકરન્સી, જેમ કે ઈથર, સોલાના. ઘણા ઑલ્ટકોઇન બિટકોઇન કરતાં વધુ જોખમી છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Altcoin →
ટોકન (Token)
- હાલના બ્લોકચેન (જેમ કે ઇથેરિયમ) પર સ્માર્ટ કોન્ટ્રાક્ટથી બનાવેલી ડિજિટલ સંપત્તિ. પોતાનું બ્લોકચેન હોય તેને સામાન્ય રીતે "કોઇન" કહે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Token →
સ્માર્ટ કોન્ટ્રાક્ટ (Smart contract)
- શરતો પૂરી થતાં આપમેળે ચાલતો બ્લોકચેન પરનો પ્રોગ્રામ. કોડમાં ભૂલ હોય તો પૈસા ગુમાવવાનું જોખમ છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Smart contract →
ગેસ ફી (Gas fee)
- ઇથેરિયમ જેવા નેટવર્ક પર વ્યવહાર કરવા ચૂકવાતી ફી. નેટવર્ક પર ભીડ હોય ત્યારે તે વધી જાય છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Gas fee →
DeFi (વિકેન્દ્રિત ફાઇનાન્સ) (DeFi)
- બેંક વગર સ્માર્ટ કોન્ટ્રાક્ટ દ્વારા લોન, ટ્રેડિંગ, વ્યાજ જેવી સેવાઓ. હેક અને છેતરપિંડીનું જોખમ વધારે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: DeFi →
NFT (NFT)
- કોઈ ચોક્કસ ડિજિટલ વસ્તુની માલિકી દર્શાવતું અનોખું ટોકન. ભારતમાં NFT પણ VDA ટેક્સ નિયમો હેઠળ આવે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: NFT →
DCA (નિયમિત રોકાણ) (DCA)
- કિંમત ગમે તે હોય, દર અઠવાડિયે કે મહિને નક્કી રકમ રોકવાની રીત, SIP જેવી. તે સમય પસંદ કરવાનું દબાણ ઘટાડે છે, નુકસાન અટકાવતી નથી. અંગ્રેજીમાં વાંચો: DCA →
HODL (HODL)
- ભાવના ઉતાર-ચઢાવ છતાં વેચ્યા વગર લાંબો સમય રાખી મૂકવું. 2013ની એક ફોરમ પોસ્ટમાં "hold"ની ખોટી જોડણી પરથી આવેલો શબ્દ. અંગ્રેજીમાં વાંચો: HODL →
બિટકોઇન ETF (Bitcoin ETF)
- બિટકોઇનની કિંમતને અનુસરતું અને શેરબજારમાં ટ્રેડ થતું ફંડ. અમેરિકામાં સ્પૉટ બિટકોઇન ETFને જાન્યુઆરી 2024માં મંજૂરી મળી. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Bitcoin ETF →
CBDC (સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી) (CBDC)
- કેન્દ્રીય બેંક દ્વારા જારી થતું ડિજિટલ સ્વરૂપનું સત્તાવાર ચલણ. ભારતમાં RBIનો ડિજિટલ રૂપિયો (e₹) પાયલટ તબક્કામાં છે; તે ક્રિપ્ટો નથી. અંગ્રેજીમાં વાંચો: CBDC →
વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ (VDA) (Virtual digital asset)
- ભારતના આવકવેરા કાયદામાં ક્રિપ્ટો અને NFT માટે વપરાતો શબ્દ. VDAના ટ્રાન્સફરથી થતા નફા પર 30% ટેક્સ (ઉપરાંત સેસ) લાગે છે, અને નુકસાન બીજી આવક સામે સરભર કરી શકાતું નથી. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Virtual digital asset →
ક્રિપ્ટો પર TDS (TDS on crypto)
- ભારતમાં VDAના વેચાણ કે ટ્રાન્સફરની રકમ પર 1% TDS કપાય છે (1 જુલાઈ 2022થી કલમ 194S; 1 એપ્રિલ 2026થી આવકવેરા અધિનિયમ 2025ની કલમ 393). ITR ભરતી વખતે તેની ક્રેડિટ મેળવી શકાય છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: TDS on crypto →
FIU-IND (FIU-IND)
- ભારતનું ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ. માર્ચ 2023થી ભારતમાં સેવા આપતા ક્રિપ્ટો સર્વિસ પ્રોવાઇડરે મની લોન્ડરિંગ નિવારણ કાયદા (PMLA) હેઠળ અહીં નોંધણી કરાવવી પડે છે. અંગ્રેજીમાં વાંચો: FIU-IND →
ફિશિંગ (Phishing)
- નકલી વેબસાઇટ, મેસેજ કે એપ દ્વારા તમારો પાસવર્ડ કે સીડ ફ્રેઝ ચોરવાની છેતરપિંડી. લિંક પર ક્લિક કરતાં પહેલાં સરનામું ચકાસો. અંગ્રેજીમાં વાંચો: Phishing →
માત્ર શૈક્ષણિક માહિતી, નાણાકીય કે ટેક્સ સલાહ નહીં. અનુવાદમાં ભૂલ દેખાય તો જણાવો: /corrections/